Kritische aansluiting -2-

In zijn prachtig en zeer diepzinnig boek, Escape from Freedom (1941), geeft Fromm een nauwkeurige analyse van het begrip vrijheid in zijn psychologische betekenis. Hij beschrijft dat mensen enerzijds een diep verlangen naar vrijheid koesteren, maar dat zij anderzijds voor niets zo bang zijn als voor die vrijheid. Evolutionair en historisch heeft onze cultuur en ons bewustzijn zich zo ontwikkeld dat wij vrije autonome individuen zijn geworden, die eigen keuzen en beslissingen kunnen maken. Dit beeld koesteren wij ook in onze moderne democratie. We gaan er prat op dat we zelfstandig zijn en dat niemand ons leven kan bepalen en sturen. We hebben ons ontworsteld aan feodale overheersing en dulden niet meer dat een ander de macht over ons heeft. Sinds de late Middeleeuwen en Renaissance heeft er zich, mede aangestuurd door economische ontwikkelingen als het opkomend kapitalisme, een verandering in bewustzijn voorgedaan. De mens is psychologisch meer zichzelf geworden. Fromm noemt deze culturele ontwikkeling, naar een term van Jung, individuatie. Ook ontwikkelingspsychologisch is deze individuatie te bespeuren als een kind zich in de loop van zijn lichamelijke en geestelijke groei ontdoet van zijn primaire bindingen met zijn ouders en uitgroeit tot een volwassen, volwaardig en zelfstandig mens.

BRON